Γενετικές εξετάσεις στη νόσο Πάρκινσον (PD)
Βασικά στοιχεία για τους ασθενείς

Ο τομέας της γενετικής στη νόσο Πάρκινσον (ΝΠ) έχει επεκταθεί δραματικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Πιο πρόσφατα, έχουν καταστεί διαθέσιμες εμπορικές και ερευνητικές εξετάσεις για άτομα με ΝΠ. Σε δύο μεγάλες μελέτες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη (PD GENEration και ROPAD), περίπου το 10-15% των ατόμων με ΝΠ που υποβάλλονται σε εξετάσεις λαμβάνουν θετική αξιολόγηση (δηλαδή, ότι έχει εντοπιστεί ένας γενετικός παράγοντας κινδύνου).

Κάθε άτομο φέρει δύο αντίγραφα των γονιδίων του. Ένα που κληρονόμησε από τον πατέρα του και ένα από τη μητέρα του. Τα γονίδια που σχετίζονται με την Πάρκινσον μπορούν να χωριστούν σε τρεις ομάδες. Η πρώτη ομάδα είναι τα κυρίαρχα γονίδια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αρκεί να κληρονομήσετε ένα «κακό» (μεταλλαγμένο) αντίγραφο για να αναπτύξετε Πάρκινσον. Ένα παράδειγμα αυτού θα ήταν το γονίδιο άλφα συνουκλεΐνης (SNCA). Ο δεύτερος τύπος γονιδίων είναι αυτά στα οποία απαιτούνται δύο μεταλλάξεις για την ανάπτυξη Πάρκινσον. Παραδείγματα αυτών περιλαμβάνουν το Parkin (PRKN) και το PINK-1. Μεταλλάξεις σε αυτά τα γονίδια βρίσκονται συχνά σε άτομα που ανέπτυξαν Πάρκινσον σε νεότερη ηλικία, συχνά στα 20 και 30 τους. Η τρίτη ομάδα γονιδίων περιλαμβάνει εκείνα που θεωρούνται «παράγοντες κινδύνου». Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι περισσότεροι από εκείνους που φέρουν το «κακό» (παθογόνο) αντίγραφο δεν θα αναπτύξουν Πάρκινσον, αλλά ο κίνδυνος για Πάρκινσον είναι πολύ αυξημένος. Για παράδειγμα, οι φορείς κακών αντιγράφων (παθογόνων) στην GBA μπορούν να έχουν έως και 10% κίνδυνο για Πάρκινσον.

Επιπλέον, οι γενετικές εξετάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διαπιστωθεί εάν έχετε μια ιατρική πάθηση που μιμείται την Πάρκινσον αλλά δεν είναι Πάρκινσον. Για παράδειγμα, οι ομάδες γενετικών εξετάσεων για την Πάρκινσον μπορούν να περιλαμβάνουν γονίδια που προκαλούν δυστονία ή νόσο του Wilson ή σπινοπαρεγκεφαλιδική αταξία (SCA 2,3).

Η διαθεσιμότητα της γενετικής συμβουλευτικής και των εξετάσεων ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κέντρων και των χωρών. Ο τύπος των εξετάσεων μπορεί επίσης να ποικίλλει. Τις περισσότερες φορές, στα άτομα με Πάρκινσον που υποβάλλονται σε εξετάσεις προσφέρεται ένα γενετικό πάνελ που περιλαμβάνει 5-62 γονίδια. Η κάλυψη των γενετικών εξετάσεων από την ασφάλιση μπορεί επίσης να διαφέρει σημαντικά μεταξύ διαφορετικών τοποθεσιών. 

Από όλα τα γονίδια που ελέγχονται για τη νόσο Πάρκινσον, συχνότερα εντοπίζουμε μεταλλάξεις στα γονίδια GBA και LRRK2. 

ΠΑΙΡΝΩ

Οι παθογόνες παραλλαγές στην GBA είναι οι πιο συνηθισμένοι γενετικοί παράγοντες κινδύνου για την Πάρκινσον. Μεταξύ 5 και 10% των ατόμων με Πάρκινσον έχουν μια αλλαγή σε αυτό το γονίδιο. Οι περισσότεροι φορείς μιας παραλλαγής GBA δεν θα αναπτύξουν ποτέ Πάρκινσον. Όσοι φέρουν μια παραλλαγή GBA μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα Πάρκινσον σε μικρότερη ηλικία σε σύγκριση με ασθενείς που δεν έχουν γενετική μορφή Πάρκινσον, και η ασθένειά τους μπορεί να εξελιχθεί ταχύτερα.
Η κληρονομικότητα μίας μόνο παραλλαγής του γονιδίου GBA (από οποιονδήποτε γονέα) αυξάνει τον κίνδυνο για νόσο του Parkinson. Η κληρονομικότητα δύο παραλλαγών στο γονίδιο (και από τους δύο γονείς) αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο ανάπτυξης νόσου του Parkinson, αλλά μπορεί επίσης να προκαλέσει μια σπάνια γενετική διαταραχή που ονομάζεται νόσος Gaucher. 

LRRK2

Παθογόνα μεταλλαγμένα γονίδια στο γονίδιο LRRK2 υπάρχουν σε περίπου 1% όλων των ασθενών με νόσο Πάρκινσον και στο 5% όσων έχουν οικογενειακό ιστορικό. Αυτές οι μεταλλαγμένα γονίδια είναι πιο συχνές σε ορισμένες εθνοτικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων Ασκενάζι (περίπου 15%) και των Βερβέρων της Βόρειας Αφρικής (περίπου 40%). Ενώ η μεταφορά μιας μεταλλαγμένης γονιδίου LRRK2 αυξάνει τον κίνδυνο για νόσο Πάρκινσον, εκτιμούμε ότι τα περισσότερα άτομα με παθογόνο μεταλλαγμένη γονίδιο LRRK2 δεν θα εμφανίσουν νόσο Πάρκινσον. Όσοι φέρουν μια μεταλλαγμένη γονίδιο LRRK2 μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα νόσου Πάρκινσον σε μικρότερη ηλικία σε σύγκριση με ασθενείς που δεν έχουν γενετική μορφή νόσου Πάρκινσον, αλλά η ασθένειά τους μπορεί να εξελιχθεί πιο αργά.

Σας συνιστούμε, εάν ενδιαφέρεστε, να μιλήσετε με τον γιατρό σας σχετικά με τις γενετικές εξετάσεις στην Πάρκινσον. Εάν υπάρχουν διαθέσιμοι γενετικοί σύμβουλοι στην περιοχή σας, η συζήτηση με έναν γενετικό σύμβουλο πριν και μετά τη διενέργεια της εξέτασης μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη. Ο προσδιορισμός του εάν φέρετε μια γενετική μετάλλαξη μπορεί να σας βοηθήσει να προσδιορίσετε εάν είστε επιλέξιμοι για εγγραφή σε ορισμένες κλινικές δοκιμές. Αρκετές κλινικές δοκιμές που βρίσκονται σε εξέλιξη δοκιμάζουν ήδη θεραπείες για άτομα που φέρουν ορισμένες μεταλλάξεις γονιδίων Πάρκινσον στα GBA και LRRK2. Η γνώση της γενετικής σας κατάστασης μπορεί επίσης να σας παρέχει μια αίσθηση ενδυνάμωσης και ελέγχου, αλλά προς το παρόν δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες για το πώς οι γενετικές πληροφορίες θα πρέπει να κατευθύνουν την κλινική φροντίδα.