Νόσος Πάρκινσον και Παρκινσονισμός

Η αιτία της νόσου Πάρκινσον είναι πιθανώς πολυπαραγοντική, με συμβολές από κληρονομική προδιάθεση, περιβαλλοντικές τοξίνες και γήρανση. Τα τελευταία χρόνια έχει καταστεί σαφές ότι υπάρχει επίσης γενετική συμβολή στη νόσο Πάρκινσον και έχουν εντοπιστεί αρκετές μεταλλάξεις (GBA, LRRK2, PRKN, SNCA), αν και στις περισσότερες περιοχές του κόσμου μόνο μια μειονότητα περιπτώσεων εξηγείται από τη γενετική.

Η διάγνωση παραμένει κλινική και βασίζεται στις κινητικές εκδηλώσεις. Μπορεί να πραγματοποιηθεί μαγνητική τομογραφία ή αξονική τομογραφία εγκεφάλου και μοριακή απεικόνιση (δηλαδή του μεταφορέα ντοπαμίνης στο ραβδωτό σώμα) του ραβδωτού σώματος για την υποστήριξη της κλινικής αξιολόγησης. Τα κλινικά χαρακτηριστικά της νόσου Πάρκινσον περιλαμβάνουν τόσο τα κινητικά συμπτώματα (που περιγράφονται παραπάνω), όσο και μη κινητικά προβλήματα. Αυτά τα μη κινητικά συμπτώματα περιλαμβάνουν νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως διαταραχές της διάθεσης και γνωστικές αλλαγές, δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος, πόνο και προβλήματα ύπνου.   

Η λεβοντόπα παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας της Πάρκινσον για περισσότερα από 50 χρόνια. Ωστόσο, μετά από λίγα χρόνια θεραπείας και κυρίως λόγω της εξέλιξης της νόσου, το όφελος της λεβοντόπα μειώνεται και εμφανίζονται κινητικές επιπλοκές σε πολλούς ασθενείς. Αυτό οδήγησε στην εισαγωγή πολλών άλλων φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων των αναστολέων της κατεχολ-Ο-μεθυλοτρανσφεράσης (COMT), των αναστολέων της μονοαμινοξειδάσης τύπου Β (MAO-B) και των αγωνιστών ντοπαμίνης. Οι αναστολείς ενζύμων δρουν είτε παρατείνοντας τον χρόνο ημιζωής της λεβοντόπα είτε της ντοπαμίνης, ενώ οι αγωνιστές ντοπαμίνης μιμούνται τη δράση της ντοπαμίνης στους υποδοχείς ντοπαμίνης του εγκεφάλου.

Πιο πρόσφατα, έχουν γίνει διαθέσιμες χειρουργικές θεραπείες και θεραπείες με έγχυση για τη βελτίωση της διαχείρισης σε επιλεκτικούς ασθενείς με κινητικές επιπλοκές. Η χειρουργική επέμβαση περιλαμβάνει τη χρήση εν τω βάθει εγκεφαλικής διέγερσης του υποθαλαμικού πυρήνα και της ωχράς σφαίρας (globus pallidus internus). Η χρήση εγχύσεων φαρμάκων βασίζεται στη δυνατότητα συνεχούς χορήγησης είτε λεβοντόπα είτε απομορφίνης (ενός αγωνιστή ντοπαμίνης με υψηλή συγγένεια προς τους υποδοχείς ντοπαμίνης), μιμούμενη τη φυσική διέγερση των τονικών υποδοχέων στα βασικά γάγγλια.

Συνεισφορά από τον Marcelo Merello, MD
Διευθυντής, Τμήμα Νευροεπιστημών
Τμήμα Διαταραχών Κίνησης Κεφαλής
Ινστιτούτο Νευρολογικής Έρευνας Raul Carrea (FLENI)
Μπουένος Άιρες, Αργεντινή

Ενημερώσεις του 2019 από τον Angelo Antonini, MD, PhD
Καθηγητής, Τμήμα Νευροεπιστήμης
Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, Ιταλία
 

Αυτές οι άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις μερικές φορές ομαδοποιούνται με τον όρο «άτυπος παρκινσονισμός» ή «σύνδρομα Πάρκινσον-plus». Δεν ανταποκρίνονται τόσο καλά στις ντοπαμινεργικές θεραπείες και γενικά έχουν χειρότερη πρόγνωση σε σύγκριση με την τυπική νόσο του Πάρκινσον. Οι εκφυλιστικές αιτίες του παρκινσονισμού μπορεί να είναι δύσκολο να διαγνωστούν στα πρώιμα στάδια και οι επικουρικές εξετάσεις μπορεί να έχουν περιορισμένη αξία σε αυτή την περίπτωση.

Ο παρκινσονισμός μπορεί επίσης να είναι συμπτωματικός, ως αποτέλεσμα διαφόρων αγγειακών, φαρμακευτικών, λοιμωδών, τοξικών, δομικών και άλλων γνωστών δευτερογενών αιτιών. Από αυτές, ο φαρμακευτικός παρκινσονισμός είναι πιθανώς ο πιο συνηθισμένος και περιλαμβάνει παράγοντες που μπλοκάρουν τους μετασυναπτικούς υποδοχείς D2 ντοπαμίνης με υψηλή συγγένεια (όπως αντιψυχωσικά και αντιεμετικά φάρμακα) και βαλπροϊκό νάτριο. Ο αγγειακός παρκινσονισμός («αρτηριοσκληρωτικός ψευδοπαρκινσονισμός») τείνει να έχει χαμηλότερη έμφαση στο σώμα με διαταραχή βάδισης και ταυτόχρονη γνωστική εξασθένηση.

Συνεισφορά από τον David John Burn, MD, FRCP, Καθηγητή, Μονάδα Κλινικής Έρευνας Γήρανσης, Πανεπιστημιούπολη για τη Γήρανση και τη Ζωτικότητα, Πανεπιστήμιο Newcastle, Newcastle Upon Tyne, Ηνωμένο Βασίλειο
 

Σύμφωνα με την επικράτηση των παρκινσονικών ή παρεγκεφαλιδικών συμπτωμάτων, οι ασθενείς ταξινομούνται σε υποτύπους MSA-P ή MSA-C, αντίστοιχα. Η μέση ηλικία έναρξης των κινητικών συμπτωμάτων είναι 56.2 ± 8.4 έτη χωρίς διαφορά στην κατανομή των φύλων, και η διάμεση επιβίωση είναι 6 έως 10 έτη (9.8 έτη). Πριν από την έναρξη των κινητικών συμπτωμάτων, το 20-75% των ασθενών εμφανίζουν μια πρόδρομη φάση η οποία διαρκεί από μερικούς μήνες έως χρόνια και χαρακτηρίζεται από αυτόνομη ανεπάρκεια που επηρεάζει τις καρδιαγγειακές, αναπνευστικές, ουρογεννητικές, γαστρεντερικές και ιωδοκινητικές λειτουργίες. Επιπλέον, η διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου με ταχεία κίνηση των ματιών (RBD) παρατηρείται συχνά στο προκινητικό στάδιο των α-συνουκλεϊνοπαθειών, με περισσότερους από τους μισούς ασθενείς να αναφέρουν RBD πριν από την έναρξη της κινητικής νόσου και υπάρχει σε έως και 88% των ασθενών που έχουν διαγνωστεί με πιθανή MSA. Μέχρι σήμερα, η αιτιολογία της MSA εξακολουθεί να είναι ασαφής, ωστόσο μια σύνθετη αλληλεπίδραση που περιλαμβάνει γενετική προδιάθεση και περιβαλλοντικούς παράγοντες υποδηλώνεται ότι οδηγεί στην έναρξη και την εξέλιξη της νόσου, καθώς η οικογενής συσσωμάτωση μετά από αυτοσωμικό κυρίαρχο ή υπολειπόμενο πρότυπο κληρονομικότητας έχει αναφερθεί σε αρκετές ευρωπαϊκές και ιαπωνικές οικογένειες. Παρ 'όλα αυτά, η MSA θεωρείται σε μεγάλο βαθμό ότι εμφανίζεται σποραδικά.

Επί του παρόντος, οι επιλογές θεραπείας επικεντρώνονται σε συγκεκριμένα σημεία και συμπτώματα και περιλαμβάνουν φάρμακα για την αύξηση της αρτηριακής πίεσης ή τη μείωση των σημείων του Παρκινσονισμού (ποσοστό παροδικής ανταπόκρισης για 1-3 έτη σε 38%), φάρμακα για την ανικανότητα, φροντίδα της ουροδόχου κύστης, φυσικοθεραπεία και λογοθεραπεία.

Συγγραφέας: Gregor Wenning, MD, PhD, Καθηγητής Κλινικής Νευροβιολογίας, Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ, Αυστρία (Ιούλιος 2019)